Müstezatlı gazel, müstezat nazım şekliyle yazılmış gazel demektir
Müstezat, Divan edebiyatında gazel formundan türetilmiş bir nazım şeklidir 13. Her dizesine bir küçük dize eklenmiş gazellerden oluşur 12. Bu kısa dizelere “ziyade” denir
Müstezat nazım şekli, en çok "gazel müstezat" şeklinde yazılmıştır 24. Ancak, nadir de olsa rübai, kıta ve kaside gibi başka nazım şekillerinden de ortaya çıkan örnekleri mevcuttur
Müstezat gazellerde aşk, şarap, güzellik ve aşkın verdiği acılar gibi konular işlenir 13. Bu bakımdan, Divan şiirinin geleneksel temalarına sadık kalır
Gazel, Arap edebiyatında bir nazım şekli olarak değil, kasidelerin başında aşk ve sevgiliden söz eden bölümler olarak ortaya çıkmıştır. Daha sonra, şairlerin aşk, sevgili, şarap, bahar gibi coşkulu haller karşısındaki duygularını anlatan şiirler için gazel terimi kullanılmaya başlanmıştır. Bu şekilde, bağımsız bir şiir türü olarak yaygınlaşmıştır. Gazelin ortaya çıkışında, sosyal, kültürel ve siyasi nedenlerin etkili olduğu düşünülmektedir.
Gazelin bazı özellikleri: Nazım birimi: Beyit. Beyit sayısı: 5 ile 15 arasında değişir; 15'ten uzun gazeller "mutavvel gazel" olarak adlandırılır. Kafiye düzeni: İlk beyit kendi arasında kafiyelidir, diğer beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyit ile kafiyelidir; kafiye şeması "aa, ba, ca, da, ea" şeklindedir. İlk beyit: "Matla" olarak adlandırılır. Son beyit: "Makta" olarak adlandırılır. En güzel beyit: "Beytü'l-gazel" veya "şah beyit" olarak adlandırılır. Şairin mahlasının geçtiği beyit: "Taç beyit" veya "tahallüs" olarak adlandırılır. Konu birliği: Gazelin bütün beyitlerinde aynı konu işleniyorsa "yek-ahenk gazel", bütün beyitleri aynı güzelliğe sahip olan gazeller ise "yek-avaz gazel" olarak adlandırılır. Konu: Genellikle aşk, ayrılık, sevgi, hasret, ölüm, tabiat gibi lirik konular işlenir. Türleri: Aşk, şarap, güzellik, tasavvuf gibi konulara göre "aşıkane", "rindane", "şuhane", "hikemi" gibi türlere ayrılır.
Hayır, müstezad ve gazel beyit sayıları aynı değildir. Gazel: Beyit sayısı genellikle 5 ile 15 arasında değişir. Müstezad: Gazel beyitlerine bir veya iki kısa dize eklenerek oluşturulur, bu nedenle beyit sayısı gazelden daha fazla olabilir.
Gazelin başlıca konusu “aşk”tır. Ancak farklı konularda yazılmış gazeller de vardır. Gazellerde ele alınan konulardan bazıları şunlardır: ayrılık; sevgi; hasret; ölüm; tabiat; şarap zevki; rindlik; tasavvuf. Ayrıca, gazeller konularına göre çeşitli isimlerle de tanımlanır: Aşka ilişkin acı, mutluluk gibi içli duyguların dile getirildiği gazeller “âşıkane”; içki, yaşama boş verme, yaşamdan zevk alma gibi konularda yazılanlara “rindane”; tasavvuf düşüncesinin hâkim olduğu gazellere sûfiyâne, ârifâne; düşünce yönü ağır basan, yol göstericiliği önde olan gazellere hikemî, hakîmâne denir.
Gazel, Arapça kökenli bir kelime olup, kadınlarla sevgi üzerine konuşmak, söyleşmek anlamına gelir. Edebiyat terimi olarak ise gazel, genellikle aşk, ayrılık, sevgi, hasret, ölüm, tabiat gibi lirik konuların işlendiği, beyitlerden oluşan bir nazım biçimidir. Gazelde, ilk beytin kendi içinde, diğer beyitlerin ikinci mısralarının ilk beyitle kafiyeli olması gerekir. Gazel, aynı zamanda bu türde yazılmış bir şarkı veya şiiri de ifade edebilir.
Gazel ve kaside nazım birimleri aynıdır, çünkü her iki nazım şekli de beyit sistemine dayanır. Gazel ve kasidenin nazım birimleri: Beyit: Aruz vezninin aynı kalıbıyla yazılmış, anlam bütünlüğü olan iki mısradan oluşur. Kafiye düzeni: "aa, ba, ca, da, ..." şeklindedir. İlk beyit: Matla olarak adlandırılır. Son beyit: Maka veya taç beyit olarak adlandırılır. Ancak, gazel ve kasidenin beyit sayıları farklılık gösterebilir; gazel genellikle 5-15 beyitten oluşurken, kaside 15-99 beyit arasında değişebilir.
Musammat gazel, iç kafiye kullanılarak yazılmış gazellere verilen addır. Bu tür gazellerde, iç kafiyelerin bölünmesiyle murabba ortaya çıkar. Örnek bir musammat gazel, Fuzuli'ye aittir: > Kamu bîmârına canan deva-yı derd eder ihsan Niçün kılmaz bana derman beni bîmar sanmaz mı Fuzûlî rind-i şeydadır hemişe halka rüsvâdır Sorun kim bu ne sevdadır bu sevdadan usanmaz mı.
Kültür ve Sanat
Müstezatlı gazel ne demek?
No volvere ne anlatıyor?
Müzikte nota neden kullanılır?
Notalarda ♪ ve ♫ ne anlama gelir?
Modern punch nakışı nedir?
Murim mangaları hangileri?
Mozart hangi klasik müzik türü?
Mudanya Mütarekesi Türk basınında nasıl yer aldı?
Nazım Hikmet'in Kerem Gibi şiirinde hangi edebi sanat vardır?
O Yar Gelir türküsünün notaları nelerdir?
Moğollar kaç yıl aktif kaldı?
Nişanda neden mendil verilir?
Nakarat ne anlama gelir?
Nils uçan kaz sonunda ne oluyor?
Mozole ve anıt mezar aynı mı?
Mülki bekadan gelmişem sözleri kime ait?
Ne tür manhwalar okunmalı?
Müzik işaretleri kaça ayrılır?
Necati Şaşmaz Claire B kaç yıl evli kaldı?
Müzikte inen ve çıkan notalara ne denir?
NDH kaç olmalı?
Modern doğu masalları ne anlatmak istiyor?
Noel ağacı ve yılbaşı ağacı aynı mı?
Müge Anlı ile Tatlı Sert'te kaç kişi bulundu?
Noel tatili kaç hafta sürer?
Mısır piramitleri kuş bakışı nasıl görünüyor?
Nilsu Berfin Aktaş'ın eski eşi kim?
Müzik söylerken nelere dikkat etmeliyiz?
Müzikte sürtone neden olur?
Ney üflemeli çalgı mı telli çalgı mı?
Moğollar Cengiz Han'ı nasıl anlatıyor?
Nizâmü'l-Mülk'ün en önemli eseri nedir?
Nazende Sevdiğim Yadıma Düştün kim yazdı?
Nenni Nenni türküsü hangi yöreye ait?
Mustafa Kemal askerliğe neden geri döndü?
Nazım Hikmet'in gençliği nasıldı?
Nazlı Çelik 1999'da kiminle evlendi?
Mor ve Ötesi solisti neden ayrıldı?
Mısır'ın en eski şehri neresidir?
Müze ve ören yeri arasındaki fark nedir?