Osmanlı'da himaye sistemi, bir devletin bağımsızlığını ve egemenliğini koruması için başka bir devletin korumasını ve gözetimini kabul etmesi anlamına gelir
Himaye veren devlet, himayeci olarak adlandırılır ve himayesindeki devlete belirli düzeyde koruma sağlar 3. Bu sistem, himayedeki devletin iç ve dış tehditlere karşı daha güvende olmasını amaçlar
Himaye altındaki devlet, kendi içişlerini yürütmeye devam eder, ancak dış ilişkilerinde himaye eden devlete bağlıdır
Osmanlı Devleti'nde himaye sistemi, özellikle II. Meşrutiyet dönemi aydınları tarafından ülkenin iktisadi kalkınmasının yolu olarak görülmüştür 2. Ancak, Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'ndan sonra manda ve himaye tehdidiyle karşı karşıya kalması, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başlamasına neden olan önemli faktörlerden biri olmuştur
Hayır, himaye ve koruma aynı şey değildir. Koruma kelimesi, genel olarak bir devletin veya kişinin başka bir devleti veya kişiyi gözetmesi, esirgemesi ve ona yardım etmesi anlamına gelir. Himaye ise, bir devletin bağımsızlığını ve egemenliğini koruması için başka bir devletin korumasını kabul ettiği bir uygulamadır. Dolayısıyla, koruma daha geniş bir kavramken, himaye belirli bir siyasi ve hukuki ilişki türünü ifade eder.
Kul sistemi, Osmanlı Devleti'nde padişaha doğrudan bağlı olan askeri ve bürokratik sınıfı ifade eder. Bu sistem, iki temel unsurdan oluşur: 1. Kapıkulu Ocakları: Yeniçeriler, sipahiler, cebeciler, topçular gibi doğrudan padişahın hizmetinde bulunan ve maaşlarını hazineden alan askeri birlikler. 2. Enderun: Padişahın özel hizmetkarlarının ve devlet adamlarının yetiştirildiği, Topkapı Sarayı'ndaki okul. Kul sistemi, Osmanlı'nın merkeziyetçi devlet anlayışının temel taşlarından biri olup, kalıtsal bir soylular sınıfının ortaya çıkmasını engellemiştir.
Himaye etmek, özellikle tarih bağlamında, birkaç önemli amaca hizmet eder: Koruma ve Güvenlik: Himaye, zayıf veya çöküş halindeki devletlerin, başka bir devletin gözetimi altında güvenliğini sağlar. Gelişim ve Reform: Manda sistemi, kendisini yönetecek durumda olmayan ülkelerin, kendi kendilerini yönetecek bir düzeye ulaşana kadar gelişimini destekler. Bağımsızlık ve Egemenlik: Himaye, bağımsızlığın korunmasını hedefler; manda ise gelecekteki bağımsızlığı amaçlar. Bu nedenle, himaye, hem koruma ve güvenlik sağlama hem de gelişim ve bağımsızlık kazanma süreçlerinde önemli bir rol oynar.
Osmanlı İmparatorluğu'nda yapılan bazı yenilikler şunlardır: Tanzimat Fermanı : Herkesin can, mal ve namus güvenliğinin devlet garantisi altında olduğu ilan edilmiştir. Vergilerin adil ve düzenli bir şekilde toplanması, keyfi vergilerin ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. Askerlik hizmeti düzenlenmiş ve belirli bir süreyle sınırlandırılmıştır. Yargılamaların açık yapılacağı ve herkesin eşit muamele göreceği belirtilmiştir. Islahat Fermanı : Gayrimüslimlere devlet hizmetlerinde görev alma hakkı tanınmıştır. Mahkemelerde ve devlet dairelerinde herkesin eşit şekilde temsil edilmesi ve haklarının korunması sağlanmıştır. Vergiler ve askerlik gibi yükümlülüklerde eşitlik getirilmiştir. Gayrimüslim cemaatlerin kendi dini ve kültürel işlerini özgürce yürütmelerine izin verilmiştir. Eğitim alanındaki yenilikler: Sanat ve meslek okullarının sayısı arttırılmıştır. İlk öğretmen okulu (Darulmuallim) açılmıştır. Rüştiyelerin açılmasına hız verilmiştir. Fransızca eğitim veren ve batılı anlamda ilk eğitim verecek olan lise ile üniversite arasında bir kurum olan Galatasaray Sultanisi açılmıştır. Askeri alandaki yenilikler: Zorunlu askerlik başlatılmıştır. Avrupa donanmalarına hayran kalan Sultan Abdülaziz’in emri ile yeni ve çok güçlü bir donanma kurulmuştur. Askeri yapı yenilenmiş, terfi sistemi düzenlenmiştir. Yönetim alanındaki yenilikler: Yerel meclisler kurulmuştur. Taşra yönetimi örgütlenmiştir. İlk kez belediye örgütü kurulmuştur.
Osmanlı'da dirlik sistemi, devletin gelirlerini belirli hizmetler karşılığında askerî ve sivil erkâna tahsis etme sistemidir. Dirlik sisteminin bazı özellikleri: Gelirlere göre dirlik türleri: Has, zeamet ve tımar olarak üçe ayrılır. Amaç: Toprakların işlenmesi ve devlete sürekli asker sağlanması. Faydaları: Devletin maaş yükünü azaltır, üretimi denetler ve süreklilik sağlar, göçebe halkı yerleşik hayata geçirir. Uygulama: 1839'da Tanzimat Fermanı ile kaldırılmıştır. Dirlik sistemi, Osmanlı'nın idari, askeri ve ekonomik yapısında önemli bir rol oynamıştır.
Himaye kelimesi, Arapça kökenli olup iki farklı anlama gelir: 1. Koruma, gözetme, esirgeme, koruyuculuk, gözetim. 2. Bir devletin, kendi varlığını korumakla birlikte bir antlaşma ile kendisinden daha kuvvetli bir devletin koruması altına girmesi, iç ve dış güvenliğinin bu devlet tarafından sağlanması durumu. Ayrıca, uluslararası ilişkilerde devletlerin birbirini tek taraflı olarak koruma alması uygulamasına da himaye denir.
Manda ve himaye arasındaki temel farklar şunlardır: Yönetim Şekli: Manda: Kendini yönetemeyecek durumdaki bir ülkenin, bir başka devlet tarafından geçici olarak yönetilmesi. Himaye: Bir devletin, bağımsızlığını ve egemenliğini koruyarak başka bir devletin gözetimi ve koruması altında bulunması. Bağımsızlık Hedefi: Manda: Manda alan devletin kendi kendini yönetebilmesi için gerekli reformları gerçekleştirmesini hedefler. Himaye: Bağımsızlığın korunmasını amaçlar. Kontrol Alanı: Manda: Manda altındaki ülkelerin iç ve dışişleri büyük devletler tarafından kontrol edilir. Himaye: Himaye altındaki devlet, içişlerini yürütmeye devam eder, ancak dış ilişkilerinde himaye eden devlete bağlıdır. Uluslararası ve İkili Anlaşma: Manda: Milletler Cemiyeti tarafından verilen uluslararası bir yetkidir. Himaye: İki devlet arasında yapılan ikili bir antlaşma ile sağlanır.
Hukuk
Osmanlı'da himaye sistemi nedir?
P35 puan türü ile memur olunur mu?
PTT tebligat adresi nasıl alınır?
Ruhsat yenilemede maliklerden birinin imzası olmazsa ne olur?
Proje yönetmeliği nedir?
Pandemi cezaları iade ediliyor mu?
Polis hangi hallerde kimlik sorabilir?
Resmi daire çalışma saatleri neden farklı?
Osmanlı'da adalet anlayışı nasıldı?
Polise hangi durumlarda yetki verilir?
Oy pusulasına mühür basılmazsa ne olur?
Otoyol geçiş ücreti ceza indirimi nasıl yapılır?
Polis şikayet için hangi numarayı aramalıyız?
Osmaniye neden il oldu?
Riskli görülen binalar ne olacak?
Recep Tayyip Erdoğan kaç yıl başkanlık yaptı?
Otel misafir kayıtları nereye gönderilir?
Rasim Arı neden İyi Parti'ye geçti?
Prefabrik evler neden yasak?
Rehin hakkı ve rehin sözleşmesi nedir?
OSB Kanunu nedir?
Recep Tayyip erdoğan kaç dönem belediye başkanı oldu?
Otoriter ne demek?
Ruhsatı olmayan dükkan mühürlenir mi?
Redd-i miras iptal edilirse ne olur?
Parsel sorguda TKM ne demek?
Ortaklığın Gideri̇lmesi̇ dava dilekçesi ve arabuluculuk son tutanak nereye ..
Reklam Kurulu aldatıcı reklamlar için ne yapar?
Polis neden gece çalışır?
Oy vermemenin cezası hangi kuruma ödenir?
Patent marka sorgulama nasıl yapılır?
Polis kimlik kontrolü yaparken nereye bakar?
Ortaklığın giderilmesi davasında hissedarlar anlaşamazsa ne olur?
Otokrasi nedir?
Rejim ve yönetim şekli aynı şey mi?
PÖH'te en yüksek rütbe nedir?
Polisler neden kovalamacada silah kullanamaz?
PVSK 21 maddesi nedir?
Paylı Mülkiyette borçtan kim sorumludur?
Otopsiden sonra rapor kaç günde çıkar?